Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) bir tür kaygı bozukluğudur.
Kişinin istemeden zihnine gelen ve yoğun kaygı yaratan düşünceler, imgeler veya dürtüler (obsesyonlar) ile bu kaygıyı azaltmak amacıyla yaptığı tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerden (kompulsiyonlar) oluşur.
Kişi çoğu zaman bu düşünce ve davranışların mantıksız veya aşırı olduğunu fark etse de onları kontrol etmekte güçlük yaşayabilir. Bu durum zamanla günlük yaşamı, ilişkileri, iş veya okul performansını olumsuz etkileyebilir.
Obsesif kompulsif bozukluk nedir?
Obsesyonlar
Kişinin aklına “Obsesyon veya takıntı” olarak adlandırılan, tekrarlayıcı, rahatsız edici ve istenmeyen düşünceler, dürtüler veya imgeler gelir. Bu düşünceler yoğun sıkıntı ve kaygıya yol açar. Bazı kişiler panik atak, güçlü tiksinti duyguları veya bir şeyin “tam doğru” olmadığı hissini yaşayabilir. Bu nedenle, bir şey doğru görünene, doğru hissedilene ya da “tam oldu” hissi oluşana kadar huzursuzluk devam edebilir.
Kompulsiyonlar
Bu sıkıntıyla baş etmek için kişi, “kompulsiyon” olarak adlandırılan bazı davranışlar ya da zihinsel ritüeller yapabilir. Kompulsiyonlar; kontrol etme, yıkama, tekrar tekrar emin olmaya çalışma, sayma, dua etme, içinden belirli cümleleri tekrar etme ya da kaçınma gibi davranışlar şeklinde ortaya çıkabilir.
Kısa vadede kompulsiyonlar rahatlama sağlıyor gibi görünse de bu rahatlama geçicidir. Zamanla kompulsiyonlar, takıntılı düşüncelerin daha sık akla gelmesine ve OKB döngüsünün devam etmesine neden olur.
Obsesyonlar (takıntılar) normal mi? Evet!
Sadece OKB’si (Obsesif Kompulsif Bozukluk) olan kişilerin değil, herkesin aklına zaman zaman rahatsız edici, istenmeyen veya tuhaf düşüncelerin geldiğini bilmek önemlidir. Bu tür düşünceler insan zihninin doğal ürünleridir ve oldukça yaygındır. Tek başına bu düşüncelerin varlığı bir ruhsal soruna işaret etmez.
OKB’de ise bu düşünceler daha sık ortaya çıkar, daha yoğun kaygı yaratır ve kişinin zihninden uzaklaştırması çok daha zor hale gelir. Kişi bu düşüncelerin gerçekleşmesinden, kendisi hakkında bir şey ifade etmesinden veya kontrolünü kaybetmesine neden olmasından endişe duyabilir.
Bu kaygı ve rahatsızlığı azaltmak için kişi kontrol etme, yıkama, güvence arama, sayma veya zihinsel tekrarlar gibi kompulsiyonlar geliştirebilir. Kompulsiyonlar kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede obsesyonların daha sık ve güçlü bir şekilde devam etmesine neden olarak OKB döngüsünü sürdürür.
OKB Görünümleri
OKB farklı kişilerde farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Aşağıda OKB’nin en sık görülen obsesyon ve kompulsiyon türlerinden bazılarını bulabilirsiniz.
Bulaşma ve Temizlik
Kişi mikrop, kir, hastalık veya kimyasal maddeler nedeniyle zarar göreceğinden korkar. Bu nedenle sık sık el yıkama, temizleme veya kaçınma davranışları gösterebilir.
Kontrol Etme
Kapının kilitli olup olmadığı, ocağın kapatılıp kapatılmadığı veya bir hata yapılıp yapılmadığı konusunda yoğun şüpheler yaşanır. Kişi tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacı hisseder.
İlişki OKB'si (ROCD)
Kişi ilişkisinin doğruluğunu, partnerine karşı hislerini veya partnerinin uygun biri olup olmadığını sürekli sorgulayabilir.
Simetri ve Düzen Obsesyonları
Eşyaların belirli bir düzende olması veya bir şeylerin “tam doğru” hissettirmesi ihtiyacı ön plandadır. Düzen bozulduğunda yoğun rahatsızlık hissedilebilir.
Mükemmeliyetçilik ve "Tam Olmalı" Hissi
Bir işi kusursuz yapma veya eksiksiz tamamlamaya yönelik yoğun bir ihtiyaç duyulur. Hata yapma düşüncesi ciddi kaygıya yol açabilir.
Sorumluluk ve Hata Yapma Obsesyonları
Kişi, yaptığı veya yapmadığı bir şey nedeniyle kendisinin ya da başkalarının zarar görebileceğinden yoğun şekilde endişe duyar.
